Faşadura Nedir, Ne Demektir?

Daha önce I’m back yazımda söz verdiğim üzere size Faşadura nedir, ne demektir üzerine bir yazı hazırlıyorum. Zaten bu konuda fazla kaynak mevcut değil. Zira Sefarad-türk yahudilerinden başka kimse uygulamıyor artık. (Sefarad Türk yahudisi demişken, size bir ‘post’ta da yaptığım dna testini anlatayım. Şu işe bakın, adeta laf lafı açıyor her yazıda sıradaki post için söz vermek durumunda kalıyorum.)

Gel gelelim Faşadura’ya…

Faşadura’nın Kelime Anlamı

Faşadura veya Kortadura de Faşadura olarak bilinen bu geleneğin anlamını sizler için araştırmak istedim. Kortadura kolay, kesim demek. Kortadura de Faşadura da Faşadura’nın kesimi demek. Ama internette ufak bir araştırma yapmama rağmen “faşadura” ne demek bulamadım. Aslında buldum da bulduklarıma pek inanmadım.

Faşa için kıyafet/elbise diyen bir grup  insan var. Aynı kaynaklar “dura” için sert demek yazmışlar. Yani faşadura’nın sert elbise- sert kıyafet demek olduğunu iddia ediyorlar. Aslına bakarsanız “dura” Ladino sert demek doğru. Ancak örneğin “Kortadura” kelimeside;  “dura”, sadece kesmek anlamına “kortar” fiilini isim yapmak üzere kullanılan bir ek. Bu konu ile ilgili gün içerisinde anneannemle konuşup size de haber vereceğim.

Faşadura Nedir?

Faşadura yeni doğacak bebeğin uzun ömürlü yaşaması için hamile kişinin kadın akraba ve yakınlarının bir araya gelerek bez kesmesi ve tatlı yemesi üzerine kurulmuş bir törendir.

Bugünkü araştırmalarıma dayanarak uzunluğunun ne kadar olacağı sipariş verilirken söylenmeyen bir boyda bir bez alınır. – Bez dediysek kumaş. Bez kesme töreni deyince herkes bebek bezi sanıyor. Gelenek diyoruz, eskiden bebek bezi mi vardı? Biraz sağduyu lütfen :)-

Daha sonra analı babalı biri tarafından makas ile bir parça kesilerek elli ile uzun uzadıya sonuna kadar yırtması sağlanır. Bazı kaynaklar bu zavallı kesici tüm gözler üzerinde kesmeye çalışırken diğerlerinin bu kişiye işi zorlaştırması gerektiğini zira bez ne kadar uzun sürede kesilirse çocuğun ömrünün de o kadar uzun olacağını söylüyor. Biz öyle bir şey yapmadık tabii ki.

Neyse bez kesimi esnasında bezin içine şekerler, paralar, altınlar ve pirinçler konuluyormuş. – Bizimkiler sadece şeker koydular. Bu konuda ‘moralman’ım çok çökük. Bereketli bir hayat için para koymak gerekiyorduysa bilsem tüm vadeli dönüşlerimi faşadura gününe ayarlar bankadaki paralarımı filan getirirdim. E, Önce biz çocuğa yatırım yapacağız ki o da bize yapacak simple smile Faşadura Nedir, Ne Demektir? Her çocuk kendi bereketiyse geliyorsa, şimdiden biraz destek olmak gerekirdi… Neyse şimdilik bizim çocuk sadece tatlı olacak gibi gözüküyor. Zaten tüm şekerler de yere düştü… Tatlılıktan patlicak.. Tosun mu olacak acaba?

Neyse kesimden sonra, tatlı yiyorsun, pasta kesiyorsun. Gerisi kolay anlayacağınız.

Tören katılımcıları da bebek kıyafetiydi, altındı, gönlünden kopan hediyeleri getiriyorlar yeni bebek için. (Biz de çoğulukla hediyeler bana geldi. Çocuğunu karnında taşıyan bir anne hakkı ile hepsini kendime almayı planlıyorum.)

Dikkat Edilmesi Gereken Unsurlar

  • Faşadura hamileliğin 5. veya 7. ayında yapılır.
  • Sadece Salı veya Perşembe günleri yani Sefertora’nın açıldığı (yani tevratın sinagoglarda tablet halinde bulunduğu yerin açıldığı kutsal günler) günler yapılır. – evet, evet  cumartesi de kutsal. Her gün kutsal bizde, şükrediyoruz adeta yaşadığımıza fena mı?-
  •   Faşadura’yı kesecek kişinin annesi ve babası hayatta biri olmasına özen gösterilmelidir.
  • Faşadura kendisini kesen kişi tarafından alınır ve bebek doğunca giydirilmek üzere uzun bir elbise formatında dikilir. – Günümüzde artık doğumlar hastanede gerçekleştiği için ilk bi 5 dakika giydiriyorlar ve sonra çıkarılıyor.

Kim Yapar Bu Faşadura’yı?

Screen Shot 2018 12 15 at 08.00.16 1 Faşadura Nedir, Ne Demektir?

Faşadura en başta da dediğim gibi Sefarad-Türk Yahudilerinden başkası tarafından uygulanmayan bir gelenek. Türkiyede 15.000 falan yahudi var. İsrael’de kaç Türk yahudisi vardır bilmiyorum ama de ki taş çatlasa 5000.

15.000+5.000=20.000 (Türk yahudilerinin sayısı) – Bunların %95’i sefarad desen;
20.000 * 0,95= 19.000 (Sefarad türk yahudilerinin sayısı) – Kadınları hesaplayalım… %50 iyi bir oran bence simple smile Faşadura Nedir, Ne Demektir?
19.000*0,50=9,500 (Sefarad türk ve kadın yahudilerinin sayısı) ortalama yaşam 70 desen, aşırı kaba bir hesaplama ile 1 yaş dilimindeki kadınları bulsak…
9.500/70=136 (Sefarad türk ve kadın yahudi ve örnek:25 yaşındakilerin sayısı) Tabii ki daha küçükler ve büyükler de doğuruyor ama her 25-35 yaş arasındaki kadın da doğurmuyor. Dolayısı ile 10 senelik bir dilimi alsak;
136*10=1360 (Sefarad türk yahudi ve bugün itibariyle hamile kalması olası kadınların sayısı) – Ortalama 2 çocuk desen ki bence yüksek bir oran
1360*2=2720 (Sefarad türk yahudi ve bugün itibariyle hamile kalması olası kadınların çocukları başına faşadura yapabilme sayısı)

İşte faşadura -çok kaba bir hesapla- koca bir nesilde 1360 kadın tarafından , 2720 kere yapılabilecek bir tören. -senede heralde 100-150 posibilite oluyordur bence- Öyle de özel bir şey anlayacağınız.

Günümüzde Faşadura

Screen Shot 2018 12 15 at 07.59.39 Faşadura Nedir, Ne Demektir?

Ya faşadura’ların kalabalık ve mekanlar kapatılarak yapılan büyük bir okazyon halini alması ile müslümanlar arasında baby shower (baby shower’ın adının nereden geldiğini merak ediyorsanız bebek için hediye yağmuru demek) geleneği yayıldı ya da millet baby shower yapmaya başlayıp bunu da abartılı bir şekilde yaptıkça yahudiler de faşadura geleneğini büyütmeye başladılar. Bilemiyorum ama neticede düğün gibi ucu bucağı hamileye kalmış bir tören yapmak, tatlı büfeleri kurdurmak, organizasyon şirketleri ile anlaşıp davetlilere şahane yemekler, hediyeler etc. vermek in. Tamamen keyfiniz, şevkiniz, zevkiniz ile ilgili bir durum.

House cafe’ler ve İstinye sahildeki cafeler en sık tercih edilen Faşadura mekanları. Gönül isterdi ki bu konuda iyi organizasyon şirketleri ile ilgili de bir çift laf edeyim ama gerçekten bir bilgim olmayan sayılı konulardan bir tanesi.

Biz literally aile arasında, ablam, annem, ben, eranın annesi, babaannesi tarzında 10 kişi, evde küçücük bir tören yaptık. Ailem annesi-babası hayatta olan insan konusunda çok çok zayıf olduğundan, aileden sayılan Küçük Sandra gelerek bez kesme konsunda bize destek oldu. Okazyonumuzu ölümsüzleştirmek için fotoğrfaçımız da vardı. Kendisi aslen bir moda fotoğrafçısı ama benim mankenden ne eksiğim var diye düşündüm, özellikle hamilelikte 6. ayımı bitirmişken simple smile Faşadura Nedir, Ne Demektir? Instagram Faşadura’yı yapar yapmaz yazdığım için henüz fotoğraflarımız gelmedi. Instagram hesabı kapalı ama Yusuf’un çektiği diğer resimleri incelemek isterseniz tıklayıp, request gönderebilirsiniz. Ben de gelince posta bir kaç resim koyarım. (Şimdilik ailenin iphone ile çektiği fotoğraflar var…) Fotoğrafların çok güzel çıkmış olduğunu düşünsem de 3 sene önce evlenmiş olmama rağmen henüz düğün fotoğraflarıma bakıp seçmediğimden çok umutlu olamıyorum kendimden. Kim bilir belki bu bir başlangıç olur ve düğün fotoğraflarıma da bakarım simple smile Faşadura Nedir, Ne Demektir?

Pastamı Arnavutköy’deki cutie cake co.‘dan aldım. Limonlu ve blueberry’li pastadan ziyade keki hatırlaran bi hayli hafif bir pastaydı. Öncesinde tatmış ve çok beğenmiştik tabii ki. Bence çok lezzetliydi, tavsiye ederim. Pastanın üzerindeki nefis çiçekler süs lahanası. Fazla çabalayacak keyfim ve şevkim olmadığından, muhteşem zevkimi kullanarak evin çaprazındaki çiçekçiden aldım. Ayrıca cutie cake co.’dan lavantalı, güllü gibi değişik tatlarda eklerler de sipariş verdim. Bunları da önceden gidip yerinde yemiştim. -Hala gerçekten güzel mi yoksa orijinal mi tam emin olamadığımdan bugün de bir gidip deneyeceğim :)- Gerçekten çok orijinal ve bu tip etkinlikler için uygunlar. Merengist‘ten yine lavantalı, üzerinde ayıcık olan bezeler sipariş ettim. Tatları hiç fena değil ve görüntüleri muhteşem. Cathering’i anneler ayarladı, limonatayı da eran’ın annesi yaptı. Resmi detaylı olarak inceleyerek ayrıntıları görebilirsiniz.

Daha Fazla Okazyon Yapmak İsterseniz Neler Yapabilirsiniz?

Eğer yahudiyseniz bu konuda çok şanslısınız çünkü seçenekleriniz gerçekten çok fazla!

Eğer çocuğunuz erkekse 8. günde brit-mila/sünnet yapılıyor. Daha detaylı bilgi için Müslüman Pipili Çocuk yazıma da başvurabilirsiniz.

Eğer oğlunuz, ilk çocuğunuz ise 31. günde Pidyon töreni var ki, oğlunuzu kendiniz büyütmek için bir Kohen’e gümüş kaşık vermeniz gerekiyor. Böylece %100 kendiniz yaptığınız bir çocuğu sırf soyadı Kohen diye bir adamdan geri alabilmek için fidye ödediğiniz bir gelenek. Açıkçası geçenlerde bunu ödemeyen ve çocuğu bırakanı duydum. Öyle hayal edildiği gini, doğurduğu ile kalıp, çocuğu verememiş, fidyeyi ödememesine rağmen seve seve bakıyordu çocuğuna. Çünkü kim neden alsın?

Kızınız var ise 8. gün ile 40. gün civarı yine kızınıza bir vijola yaparak adını koyabilirsiniz.

Zaten 12 yaş batmitzvah, 13 yaş barmitzvah ile de törenlerinizi taçlandırabilirsiniz.

Yok eğer müslümansanız, erkekler için sünnet, cinsiyet ayırt etmeden 40’ı çıkması, dişbuğdayı partileri yapabilirsiniz.

Gender Reveal Party

Doğumdan önce baby shower veya faşaduranın sizi kesmeyeceğini düşünüyorsanız, bebeğinizin cinsiyetini öğrenmeden de yapabileceğiniz bir şey var. Gender reveal party’ler Amerika’da aşırı revaçta. Doktordan evladınızın cinsiyetini size söylememesini, yazarak bir zarfa koymasını istiyorsunuz ve bu zarfı hiç açmadan organizasyon şirketiniz ile paylaşıyorsunuz. Sonra belirlediğiniz yönteme göre, – işte ya pasta kesiliyor içi pembe veya mavi çıkıyor, ya büyük bir balon patlatılıyor içinden cinsiyete göre küçük balonlar uçuyor, uygun renkli şekerlerin olduğu pinata’lara vurabiliyorsunuz.- eşiniz ve tüm misafirler ile çocuğun cinsiyetini öğrenebiliyorsunuz. Allah’ım aşırı saçma…

Neyse henüz Türkiye’de bu trendi uygulayanı hiç görmedim ama bence buraya gelmesi de yakındır. Neden ilk yapan olmayasınız ki? Bunu bir düşünün derim.

Sünnete görüşmek üzere,

Hamile Sandru

Bu yazıyı paylaş da bir havan olsun!

Sen ne diyosun bu işe?